Kuchnia w Chorwacji – tradycje i cechy charakterystyczne
Kuchnia chorwacka jest mocno zróżnicowana. W rejonach nadmorskich dominują lekkie, typowo śródziemnomorskie potrawy oparte na rybach, owocach morza, oliwie z oliwek, świeżych warzywach i ziołach. W głębi kraju kuchnia jest bardziej sycąca i mięsna, popularne są dania duszone, grillowane, pieczone i produkty mączne.
Silne wpływy kuchni włoskiej widoczne są przede wszystkim w Dalmacji i Istrii, gdzie popularne są makarony, risotta oraz potrawy z dodatkiem oliwy i czosnku. Chlubą Chorwacji są także gulasze, pieczenie, dania jednogarnkowe oraz potrawy z papryką, inspirowane kuchnią węgierską, austriacką i turecką.
Podstawę wielu chorwackich dań stanowią świeże, lokalne produkty: ryby, mięso (zwłaszcza wieprzowina i jagnięcina), sery, oliwa z oliwek i sezonowe warzywa. W chorwackim gotowaniu ważną rolę odgrywa prostota i jakość składników. W porównaniu do kuchni środkowoeuropejskich, chorwacka kuchnia oferuje więcej lekkich i zdrowych opcji, choć nie brakuje w niej również dań bardziej kalorycznych.
Kuchnia chorwacka – 3 kluczowe produkty spożywcze
1. Oliwa z oliwek
Oliwa z oliwek to jeden z filarów chorwackiej kuchni. Produkowana jest na wybrzeżu Adriatyku (w Istrii, Dalmacji, na okolicznych wyspach) od setek lat. Lokalne odmiany oliwek nadają jej wyjątkowy smak, który różni się w zależności od regionu – od delikatnego i owocowego, po bardziej wyrazisty, lekko pikantny. Chorwacka oliwa często tłoczona jest na zimno i uchodzi za produkt wysokiej jakości, ceniony również poza granicami kraju. Produkcja chorwackiej oliwy często odbywa się w niewielkich, rodzinnych gospodarstwach, z oliwek własnego zbioru.
Choć chorwacka oliwa nie jest tak popularna i sprzedawana na masową skalę, jak np. oliwa hiszpańska czy grecka, ma wiele walorów. Chorwaccy producenci oliwy regularnie zdobywają najwyższe miejsca w międzynarodowych rankingach jakości. Jest ona postrzegana jako produkt premium. Charakterystyczna goryczka i ostrość oliwy są oznaką wysokiej zawartości polifenoli, czyli naturalnych przeciwutleniaczy korzystnych dla zdrowia.
W kuchni chorwackiej oliwa z oliwek wykorzystywana jest na wiele sposobów – jako baza do sałatek, dodatek do pieczywa, składnik marynat czy tłuszcz wykorzystywany jako nośnik smaku w daniach z ryb, warzyw i makaronów. W wielu domach stanowi podstawowy tłuszcz używany na co dzień.
2. Figi
Figi są jednym z najbardziej charakterystycznych owoców chorwackiego wybrzeża. Dzięki ciepłemu, śródziemnomorskiemu klimatowi, dojrzewają w pełnym słońcu, co nadaje im intensywną słodycz i aromat. Spożywane są zarówno świeże, jak i suszone. Te drugie stanowią popularną przekąskę, szczególnie poza sezonem letnim. Figi wykorzystuje się również do przygotowywania deserów czy dodatków do dań wytrawnych, np. łączy się je z serami czy mięsem. Kultowym, charakterystycznym dla Chorwacji wyrobem, są też konfitury i dżemy figowe.
W Chorwacji występują zarówno figi zielone, jak i fioletowe. Odmiana zielona jest bardziej rozpowszechniona, a na dziko rosnące drzewa figowe można natknąć się w przybrzeżnych rejonach Chorwacji. Figi to jeden z najbogatszych w wapń owoców. W 100 g świeżych fig jest aż 35 mg wapnia, a w suszonych jest nawet ok. 200 mg wapnia na 100 g.
3. Szynka pršut
Pršut to tradycyjna chorwacka szynka dojrzewająca, nazywana często „chorwackim prosciutto”, z uwagi na podobieństwo do popularnego włoskiego wyrobu. Przygotowuje się ją z wieprzowego udźca, który jest solony, a następnie suszony. Szynka dojrzewa przez wiele miesięcy; często w specyficznych warunkach klimatycznych, np. przy udziale charakterystycznego chorwackiego wiatru.
W zależności od regionu, pršut może być dodatkowo wędzony lub tylko suszony. Podawany jest najczęściej w cienkich plasterkach jako przystawka, często w towarzystwie sera, oliwek i chleba. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych produktów chorwackiej kuchni.
Chorwacja – 3 popularne potrawy w wersji fit
Tradycyjna kuchnia chorwacka jest w wielu regionach stosunkowo lekka, ale niektóre klasyczne dania bywają kaloryczne i cięższe. Poniższe przepisy zostały dobrane tak, by wpisywały się w założenia zdrowej, zbilansowanej diety. Główny tłuszcz używany do ich przygotowania to bogata w jednonienasycone kwasy tłuszczowe oliwa z oliwek. Wykorzystano sezonowe i charakterystyczne dla Chorwacji owoce i warzywa. W poniższych propozycjach nie zabrakło też owoców morza, w najbardziej przystępnej dla zdrowia i jednocześnie bardzo autentycznej wersji.
1. Pašticada – wersja tradycyjna
Pašticada jest jednym z najbardziej znanych i cenionych dań kuchni chorwackiej, szczególnie w Dalmacji. To długo duszona wołowina w aromatycznym, gęstym sosie na bazie czerwonego wina, warzyw korzeniowych oraz dodatków, takich jak suszone śliwki, figi, czosnek i przyprawy korzenne. Zamiast wołowiny, w pašticada można wykorzystać też cielęcinę, jagnięcinę, a nawet mięso kozie czy dziczyznę.
Charakterystycznym elementem tego dania jest dość długi proces przygotowywania: marynowanie mięsa przez minimum 24 h, obsmażanie, a następnie długie duszenie, co nadaje mu wyjątkową kruchość i głęboki, słodkawo-winny smak. Pašticada, z uwagi na długi czas przygotowywania, to danie raczej wystawne i odświętne. Jest serwowana podczas ważnych uroczystości rodzinnych, znajduje się też w menu większości restauracji. Tradycyjnie podaje się ją z domowymi kluskami, najczęściej typu gnocchi, które dobrze współgrają z bogatym sosem.
Pašticada – wersja fit
Składniki / 4 porcje:
• 600 g udźca wołowego,
• 3 łyżki oliwy z oliwek,
• łyżka musztardy,
• 100 ml octu winnego,
• główka czosnku,
• 150 ml chorwackiego czerwonego wina wytrawnego,
• 100 ml chorwackiego słodkiego wina typu prosek,
• 2 marchewki,
• cebula,
• korzeń pietruszki,
• pół selera,
• 50 g suszonych fig,
• 50 g suszonych śliwek,
• 250 ml bulionu wołowego,
• przyprawy: 4 liście laurowe, łyżeczka goździków, 2 gałązki świeżego rozmarynu, pół łyżeczki gałki muszkatołowej, 2 gałązki świeżego oregano, 1/2 łyżeczki soli,
• 500 g gotowych klusek gnocchi.
Przygotowanie:
1. Wymieszaj składniki marynaty: musztardę, ocet winny, 100 ml wina czerwonego, goździki, sól.
2. Obierz czosnek. Wołowinę ponacinaj i w nacięcia włóż kawałki czosnku. Zamarynuj mięso i włóż do szczelnego pojemnika. Umieść w lodówce na 24-48 h.
3. Po marynowaniu rozgrzej w dużym garnku oliwę. Wyciągnij z marynaty mięso, obsmaż je z każdej strony na średnim ogniu.
4. Do tego samego garnka wlej pozostałe składniki marynaty, dodaj obrane i posiekane warzywa. Dodaj wino, suszone figi, śliwki i pozostałe przyprawy. Zagotuj i duś pod przykryciem ok. 40 minut.
5. Dodaj bulion. Przykryj garnek (jeśli nadaje się on do zapiekania) lub przełóż zawartość do naczynia do zapiekania. Piecz pod przykryciem w piekarniku w 200 stopniach przez 60 minut, po tym czasie przewróć mięso, a następnie w 180 stopniach przez kolejne 60 minut. Po tym czasie mięso powinno być miękkie, a sos aromatyczny i gęsty. Sos możesz zblendować.
6. Pokrój mięso na kawałki. Gnocchi ugotuj zgodnie z przepisem na opakowaniu. Podawaj z kawałkiem mięsa i sosem.
Makroskładniki / 1 porcja z 4:
• Energia: 567 kcal.
• Białko: 39 g.
• Tłuszcz: 14 g.
• Węglowodany: 66 g.
2. Blitva sa krumpirom (boćwina z ziemniakami) – wersja tradycyjna
Blitva sa krumpirom to jedno z najprostszych, a zarazem najbardziej charakterystycznych dań kuchni chorwackiej, szczególnie popularne na wybrzeżu. „Blitva” to mało znane w Polsce warzywo – boćwina pozyskiwana z liściowej odmiany buraka (mangold), uprawianego dla dużych, zielonych liści i łodyg, a nie dla korzenia. Przypomina nieco szpinak lub kapustę pak choi, ale ma bardziej wyrazisty, lekko ziemisty smak. To warzywo bogate w witaminy i składniki mineralne, od wieków stanowi ważny element lokalnej diety.
W tradycyjnej wersji dania, blitvę gotuje się razem z ziemniakami, a następnie łączy z dużą ilością oliwy z oliwek i czosnkiem. Czasem warzywa są dodatkowo lekko podsmażane, co wzmacnia ich aromat. Blitva sa krumpirom najczęściej pełni rolę dodatku do grillowanych lub pieczonych ryb i owoców morza, ale bywa też samodzielnym, lekkim daniem roślinnym. W poniższej fit wersji podajemy ją z jajkami sadzonymi, które zwiększają wartość odżywczą posiłku i zapewniają odpowiednią zawartość białka. Blitva nie jest warzywem łatwo dostępnym w Polsce, ale w tym daniu świetnie zastępuje ją botwina z buraka czerwonego.
Blitva sa krumpirom (boćwina z ziemniakami) – wersja fit
Składniki / 2 porcje:
• 600 g ziemniaków,
• pęczek botwiny (ok. 500 g) – lub w oryginale blitvy,
• 3 łyżki dobrej jakości oliwy z oliwek,
• 4 ząbki czosnku,
• pół łyżeczki świeżo mielonego czarnego pieprzu,
• pół łyżeczki soli,
• 4 jajka.
Przygotowanie:
1. Obierz ziemniaki i pokrój je w średniej wielkości kostkę.
2. Botwinę lub blitvę oczyść i posiekaj liście i łodygi. Młode listki lepiej podduszać na patelni, starsze, grubsze liście i łodygi ugotować. W zależności od pęczka, który masz, postępuj inaczej.
3. Do osolonego wrzątku wrzuć pokrojone ziemniaki. Gotuj je przez ok. 10 minut, po tym czasie dodaj grubsze łodygi i liście botwiny (zrezygnuj z tego etapu, jeśli wykorzystujesz młode listki). Gotuj ziemniaki kolejne 10 minut, do miękkości.
4. Na patelni rozgrzej 2 łyżki oliwy, dodaj młode listki oraz czosnek. Podduś na oliwie do uwolnienia aromatu czosnku i zwiędnięcia liści. Po ugotowaniu dodaj ziemniaki na patelnię i wymieszaj. Podsmaż ok. 3 minuty. Dopraw pieprzem i w razie potrzeby, dodatkową porcją soli. Przełóż na talerze.
5. Na patelni, na pozostałej oliwie, przygotuj jajka sadzone.
Makroskładniki / 1 porcja z 2:
• Energia: 602 kcal.
• Białko: 24 g.
• Tłuszcz: 25 g.
• Węglowodany: 66 g.
3. Buzara – wersja tradycyjna
Buzara to sposób przygotowywania owoców morza, popularny wzdłuż całego chorwackiego wybrzeża. Najczęściej przyrządza się w ten sposób małże, krewetki lub langustynki. Podstawą jest aromatyczny sos na bazie oliwy z oliwek, czosnku, białego wina i świeżej natki pietruszki. W niektórych wariantach do sosu dodaje się także pomidory oraz odrobinę bułki tartej, która delikatnie zagęszcza sos i nadaje mu bardziej kremową konsystencję.
Buzara ma dwie popularne odsłony – białą (bijelo) i czerwoną (crveno). Różnica leży w dodatkach do sosu. W wersji białej sos bazuje wyłącznie na białym winie, oliwie, czosnku i natce pietruszki. W wersji czerwonej, do sosu dodawane są też świeże lub przetworzone pomidory.
Składniki są duszone krótko, tylko do momentu, aż będą miękkie, by zachować naturalny smak owoców morza. Buzara to danie lekkie z natury, wydobywające to, co w owocach morza najlepsze. Tradycyjnie podaje się je z chrupiącym pszennym pieczywem, które służy do maczania w aromatycznym sosie, ale niekiedy też z makaronem czy ryżem. Buzara ma najprawdopodobniej korzenie w kuchni włoskiej.
Buzara – wersja fit
Składniki / 2 porcje:
• 500 g surowych (szarych) krewetek,
• 200 g świeżych pomidorów (w sezonie letnim), lub pomidorków koktajlowych (wersja całoroczna),
• 150 ml białego wytrawnego wina,
• pęczek natki pietruszki,
• 3 ząbki czosnku,
• 4 łyżki oliwy z oliwek,
• 2 szczypty soli,
• 3 szczypty świeżo mielonego czarnego pieprzu,
• 100 g ryżu basmati.
Przygotowanie:
1. Oczyść krewetki, jeśli tego wymagają. Ugotuj ryż basmati.
2. Obierz czosnek, drobno posiekaj świeżą natkę pietruszki.
3. W głębokiej patelni rozgrzej oliwę z oliwek. Dodaj połowę posiekanego czosnku i krewetki. Podsmażaj ok. 2-3 minuty z każdej strony, do zaczerwienienia. Dodaj wino, połowę natki pietruszki i pokrojone pomidory.
4. Dopraw solą i pieprzem. Duś ok. 5 minut, do wytworzenia sosu.
5. Wyłóż krewetki z sosem do osobnego naczynia. Na patelnię przełóż ugotowany i odcedzony ryż. Wymieszaj, aby wchłonął on resztki sosu i smaku. Posyp dodatkową porcją natki pietruszki.
6. Serwuj ryż z owocami, krewetkami i lekką sałatką, np. z sałaty skropionej sokiem z cytryny.
Makroskładniki / 1 porcja z 2:
• Energia: 598 kcal.
• Białko: 38,5 g.
• Tłuszcz: 21,5 g.
• Węglowodany: 57,5 g.
Karta MultiSport w Chorwacji – sprawdź najważniejsze informacje
Jeśli oprócz lokalnych smaków w Chorwacji chcesz także spróbować aktywności, możesz skorzystać z karty MultiSport. Dzięki temu wybierając się do Chorwacji na city break, urlop czy w delegację, nie musisz np. przerywać swoich planów treningowych.
Karta MultiSport to obecnie dostęp do ponad 11 000 obiektów łącznie w Polsce i 5 innych krajach (Chorwacja, Słowacja, Czechy, Bułgaria, Turcja) i ponad 55 różnorodnych aktywności. Do korzystania z wizyt zagranicznych konieczna jest aktywna aplikacja mobilna MultiSport z tożsamością potwierdzoną w obiekcie w Polsce. Wizyty te są dostępne dla posiadaczy kart MultiSport Plus, MultiSport Classic i MultiSport Light.
Planując wyjazd do Chorwacji, warto sprawdzić dostępność obiektów, warunki korzystania z nich i oferowane przez nie aktywności, używając wyszukiwarki na stronie https://internationalvisitsmap.bsinternational.pl/.
